Blogi edukacyjne

Banki centralne II RP – funkcje, instrumenty polityki podażowej

Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa została 11 XI 1918 podporządkowana państwu polskiemu. 24 XI Stanisław Karpiński, przewodniczący zarządu PKKP, został zatwierdzony na dotychczasowym stanowisku przez Radę Ministrów. Dekret  z 7 XII 1918 uznawał PKKP za jedyną instytucje emisyjną dopóki nie zostanie powołany Bank Polski. Kasa mogła udzielać 6-cio miesięcznych pożyczek skarbowi państwa na zasadzie uchwały sejmowej. Emisja pieniądza nie mogła przekraczać 500 mln marek polskich rocznie, jednak już w II 1919 zwiększono ten próg do 750 mln. Marki drukowano początkowo w drukarni wiezienia mokotowskiego, a następnie w prywatnych drukarniach warszawskich. Chociaż marka polska stała się od 7 XII 1918 przymusowym środkiem płatniczym to wielowalutowość występowała jeszcze 2 lata. W ciągu trzech lat dokonywano wycofywania i wymiany banknotów emitowanych przez państwa zaborcze. PKKP miała być instytucja przejściową. Na pocz. 1919 min.skarbu Józef Englich zamierzał wprowadzić nowa walutę „lech”, lecz Sejm odrzucił propozycję i nowej jednostce pieniężnej nadano nazwę „złoty”. PKKP pełnił znacząca rolę w utrzymywaniu kursu złotego, poprzez interwencje giełdowe.
BP SA – projekt jego powołania przeciągał się z miesiąca na miesiąc. Emisja złotego miała być oparta na rezerwach złota Banku, więc w tym celu podjęto wśród społeczeństwa akcję ofiarowywania złota na Skarb Narodowy. Projekt statutu Banku przygotowywał Roman Rybarski, który kierował się ustaleniami konferencji walutowej w Brukseli 1920 i Genui 1922. Zwyciężyły wówczas tendencje powrotu do przedwojennej waluty złotej. BP miał być bankiem emisyjnym uniezależniony od rządu, co miało gwarantować jego status jako spółki akcyjnej z niewielkim udziałem państwa. Dekret z 17 IV 1924 wprowadzał złotego o parytecie franka szwajcarskiego, tzn. zawierał 0,3 g czystego złota. Miał także istnieć pieniądz srebrny bity przez mennicę Ministerstwa Skarbu, w stosunku do złotego 1:15,5.
Emisja złotego miała mieć co najmniej 30% pokrycie w złocie i walutach wymienialnych na złoto. Bank zobowiązywał się do wymiany parytetowej złotego na waluty obce bądź na złoto w sztabach. Pieniądz taki nazywa się walutą „pozłacaną”. Otwarcie BP 28 IV 1924. Ukazały się nowe banknoty o nominałach 1 ,2 ,5, 10, 20, 50, 100 i 500 zł. Grosze bito od 1 do 50 groszy (z brązu i niklu). Marka polska podlegała wymianie do 1 VII 1924.
Kiedy od lata 1925 spadła wartość złotego (za 1$ z 5,18 zł do 6 zł) utrzymanie jego kursu giełdowego wymagało interwencji uszczuplającej rezerwy dewizowe BP. Rezerwy zostały odtworzone poprzez skup dewiz. Pozwoliło to na wzrost obiegu biletów bankowych do blisko 600 mln zł. Zwiększona podaż walut pozwoliła BP na stabilizację złotego, którego wartość utrzymywała się na poziomie 9zł za 1$.
Deficyt budżetowy starano się pokryć dodatkową emisją bilonów i biletów skarbowych gdyż kredyt Banku dla rządu nie mógł przekroczyć 50 mln zł.
Misja prof. Edwina Kemmerera mająca ocenić sytuację gosp w Polsce, opracowała memorandum dotyczące zmian statutu BP. Zalecano zwiększenie kapitału zakładowego BP SA ze  100 do 250 mln zł. Sugerowano także bicie i wprowadzanie do obiegu polskich monet złotych w niewielkiej ilości, o charakterze waluty pozłacanej – qualified gold exchange standard. Natomiast rezerwa bankowa powinna stanowić jedynie ostateczną gwarancję banku i pokrywać ok. 40 % obiegu.