Blogi edukacyjne

Bankowość prywatna w II RP. Kondycja i rola w gospodarce.

W grupie banków prywatnych w II RP działały banki w postaci spółek akcyjnych, domy bankowe i kantory wymiany.
W 1920 powstał Związek Banków w Polsce stanowiący reprezentację sfer bankowych w stosunkach z rządem. Cel działalności -  uzgadnianie wspólnego stanowiska największych banków wobec posunięć rządowej polityki finansowej.
Bankom prywatnym trudno było dostosować swą działalność do rosnącej w l. 1920-1923 inflacji, a jeszcze trudniej do warunków stabilizacji pieniądza po 1924. Inflacja spowodowała również zamrożenie części kapitałów własnych w stałych wartościach, zwłaszcza nieruchomościach. Na prowadzenie działalności kredytowej banki szeroko wykorzystywały kredyt redyskontowy z Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej. W okresie stabilizacji skończyły się różnego rodzaju spekulacje, które w okresie inflacji przynosiły dodatkowe dochody. Części banków trudno było dostosować się do nowej sytuacji, zwłaszcza że w 1925 r. wystąpiło załamanie koniunktury. Wpłynęło to na kryzys bankowości prywatnej. Władze państwowe starały się pomagać bankom, głównie najlepszym, gdyż uznano, że nie warto angażować publicznych środków w wątpliwe prywatne przedsięwzięcia. Konsekwencją kryzysu 1925 było oczyszczenie bankowości z podmiotów najsłabszych i wzrost wpływu banków państwowych, (gł. BGK), na rynku kredytowym.
Liczba i znaczenie banków prywatnych ulegały zmniejszeniu, zwłaszcza w okresie kryzysu l. 30-tych, kiedy upadło ponad 20 banków akcyjnych. O ile w czasie kryzysu w 1925-1926 upadłość ogłosiło 21 instytucji pieniężno-kredytowych, o tyle w 1931-1932 (dno kryzysu) aż 54. Kłopoty finansowe przeżywały zarówno małe jak i duże instytucje kredytowe, banki akcyjne, których liczba zmniejszyła się z 56 w 1927 do  26 w 1938. Ich miejsce zajmowały coraz częściej banki państwowe.
Najstarszym, istniejącym do dzisiaj bankiem akcyjnym w Polsce, jest powstały 30 IV 1870 r. Bank Handlowy w Warszawie, utworzony przy udziale Kronenberga, który szybko zajął czołową pozycję wśród banków Królestwa, skupiając w 1913 60% lokat i 44% obrotów kredytowych. Oprócz udzielania kredytu krótkoterminowego, angażował się w finansowanie kolejnictwa oraz zakładanie przedsiębiorstw przemysłowych w Królestwie i w Rosji. Po odzyskaniu niepodległości związany był z kapitałem włoskim Banca Commerciale Italiana. BH poniósł poważne straty w czasie kryzysu w 1929-1933. Sanacji banku dokonał rząd w 1935.
Drugim pod względem znaczenia prywatnym bankiem II RP był zał. w Poznaniu w 1885 Bank Związku Spółek Zarobkowych. Jego kapitał akcyjny w 1914 wynosił 6 mln marek. Po odzyskaniu niepodległości odegrał istotną rolę przy wykupywaniu przedsiębiorstw niemieckich oraz finansowaniu nowo zakładanych. Podobnie jak BH, poniósł duże straty w czasie kryzysu. Rząd dokonał jego sanacji w 1935, przejmując decydujący pakiet akcji.
Do większych prywatnych banków o charakterze spółki akcyjnej zaliczyć można Bank Cukrownictwa utw. w Poznaniu w 1921, który – oprócz działalności kredytowej – pełnił funkcje biura sprzedaży kartelu cukrowniczego.
Bank Handlowy w Łodzi, należący do grupy przemysłowców włókienniczych, nie przeżył wielkiego kryzysu i w 1931 ogłosił upadłość.